百科

In ấn · Đông Á

Mộc bản

Ván gỗ khắc chữ ngược để in, dùng khắp Đông Á từ hơn một nghìn năm trước.

编纂: Ban Sử học更新于 23.03.20266 分钟 阅读

引用

Khái quát

Mỗi lần được chép lại, nó dài thêm một ít, và không ai nhớ đoạn nào là đoạn gốc. Theo một giai thoại khó kiểm chứng, mọi chuyện bắt đầu từ một buổi chiều mưa và một lọ mực bị đổ. Tư liệu sớm nhất nhắc đến chủ đề này nằm trong một cuốn sổ thu chi, kẹp giữa hai trang ghi tiền dầu đèn. Dù vậy, ảnh hưởng của nó vẫn hiện rõ trong cách người ta xếp sách lên kệ.

Ở những vùng xa trung tâm, cách hiểu về mộc bản mềm dẻo hơn nhiều so với sách vở. Cách gọi tên thay đổi qua từng thời kỳ, riêng cách dùng thì hầu như giữ nguyên. Mộc bản thường được nhắc tới trong các ghi chép cũ, dù mỗi nơi tả một kiểu.

Nguồn gốc

Giới nghiên cứu chia làm hai phe: một phe tin vào bản chép tay, phe kia tin vào trí nhớ của người gác kho. Đến nay người ta vẫn tranh luận xem mộc bản là một phát minh hay chỉ là một thói quen được đặt tên. Một số học giả cho rằng phần quan trọng nhất đã thất lạc trong một lần chuyển kho. Điều thú vị là chính những người phản đối lại để lại nhiều ghi chép nhất.

Ai hỏi mộc bản là gì thì cứ chỉ vào kệ sách; ai hỏi lần nữa thì chỉ vào người gác kho.Lời truyền miệng, không rõ nguồn

Dù vậy, ảnh hưởng của nó vẫn hiện rõ trong cách người ta xếp sách lên kệ. Mỗi lần được chép lại, nó dài thêm một ít, và không ai nhớ đoạn nào là đoạn gốc. Theo một giai thoại khó kiểm chứng, mọi chuyện bắt đầu từ một buổi chiều mưa và một lọ mực bị đổ.

Cấu tạo và cách dùng

Các bản còn lại không khớp nhau ở chương ba, và chưa ai giải thích được vì sao. Ở những vùng xa trung tâm, cách hiểu về mộc bản mềm dẻo hơn nhiều so với sách vở. Cách gọi tên thay đổi qua từng thời kỳ, riêng cách dùng thì hầu như giữ nguyên. Mộc bản thường được nhắc tới trong các ghi chép cũ, dù mỗi nơi tả một kiểu.

Hình 1Sơ đồ minh họa cấu tạo của mộc bản, vẽ lại theo một bản phác đã mờ.

Điều thú vị là chính những người phản đối lại để lại nhiều ghi chép nhất. Giới nghiên cứu chia làm hai phe: một phe tin vào bản chép tay, phe kia tin vào trí nhớ của người gác kho. Đến nay người ta vẫn tranh luận xem mộc bản là một phát minh hay chỉ là một thói quen được đặt tên.

Lan truyền

Tư liệu sớm nhất nhắc đến chủ đề này nằm trong một cuốn sổ thu chi, kẹp giữa hai trang ghi tiền dầu đèn. Dù vậy, ảnh hưởng của nó vẫn hiện rõ trong cách người ta xếp sách lên kệ. Mỗi lần được chép lại, nó dài thêm một ít, và không ai nhớ đoạn nào là đoạn gốc. Theo một giai thoại khó kiểm chứng, mọi chuyện bắt đầu từ một buổi chiều mưa và một lọ mực bị đổ.

Bảng 1. Ba truyền thống gần như không đồng ý với nhau điều gì.
Truyền thốngChất liệuCách đọc
Phương BắcGiấy bản, mực tàuTừ trên xuống
Phương NamLá cọ, que sắtTừ trái sang
Ven biểnVỏ cây, nhựa thôngTùy hướng gió

Mộc bản thường được nhắc tới trong các ghi chép cũ, dù mỗi nơi tả một kiểu. Các bản còn lại không khớp nhau ở chương ba, và chưa ai giải thích được vì sao. Ở những vùng xa trung tâm, cách hiểu về mộc bản mềm dẻo hơn nhiều so với sách vở.

Ảnh hưởng

Một số học giả cho rằng phần quan trọng nhất đã thất lạc trong một lần chuyển kho. Điều thú vị là chính những người phản đối lại để lại nhiều ghi chép nhất. Giới nghiên cứu chia làm hai phe: một phe tin vào bản chép tay, phe kia tin vào trí nhớ của người gác kho. Đến nay người ta vẫn tranh luận xem mộc bản là một phát minh hay chỉ là một thói quen được đặt tên.

Theo một giai thoại khó kiểm chứng, mọi chuyện bắt đầu từ một buổi chiều mưa và một lọ mực bị đổ. Tư liệu sớm nhất nhắc đến chủ đề này nằm trong một cuốn sổ thu chi, kẹp giữa hai trang ghi tiền dầu đèn. Dù vậy, ảnh hưởng của nó vẫn hiện rõ trong cách người ta xếp sách lên kệ.

Tranh luận

Cách gọi tên thay đổi qua từng thời kỳ, riêng cách dùng thì hầu như giữ nguyên. Mộc bản thường được nhắc tới trong các ghi chép cũ, dù mỗi nơi tả một kiểu. Các bản còn lại không khớp nhau ở chương ba, và chưa ai giải thích được vì sao. Ở những vùng xa trung tâm, cách hiểu về mộc bản mềm dẻo hơn nhiều so với sách vở.

Đến nay người ta vẫn tranh luận xem mộc bản là một phát minh hay chỉ là một thói quen được đặt tên. Một số học giả cho rằng phần quan trọng nhất đã thất lạc trong một lần chuyển kho. Điều thú vị là chính những người phản đối lại để lại nhiều ghi chép nhất.

注释

  1. 1Theo bản chép tay lưu ở kho Văn Đường, tờ 12b.
  2. 2Con số này lấy từ một bảng kê đã mất trang đầu, nên chỉ là ước lượng.
  3. 3Xem thêm phần tranh luận ở cuối mục.
  4. 4Ý kiến này chưa được kiểm chứng bằng tư liệu gốc.