百科

Hiện vật · Ai Cập

Đá Rosetta

Một chiếu chỉ khắc bằng ba lối chữ; nhờ nó mà người ta đọc được chữ tượng hình Ai Cập.

编纂: Ban Thư tịch更新于 08.06.20265 分钟 阅读

引用

Khái quát

Tư liệu sớm nhất nhắc đến chủ đề này nằm trong một cuốn sổ thu chi, kẹp giữa hai trang ghi tiền dầu đèn. Dù vậy, ảnh hưởng của nó vẫn hiện rõ trong cách người ta xếp sách lên kệ. Mỗi lần được chép lại, nó dài thêm một ít, và không ai nhớ đoạn nào là đoạn gốc. Theo một giai thoại khó kiểm chứng, mọi chuyện bắt đầu từ một buổi chiều mưa và một lọ mực bị đổ.

Đá Rosetta thường được nhắc tới trong các ghi chép cũ, dù mỗi nơi tả một kiểu. Các bản còn lại không khớp nhau ở chương ba, và chưa ai giải thích được vì sao. Ở những vùng xa trung tâm, cách hiểu về đá rosetta mềm dẻo hơn nhiều so với sách vở.

Nguồn gốc

Một số học giả cho rằng phần quan trọng nhất đã thất lạc trong một lần chuyển kho. Điều thú vị là chính những người phản đối lại để lại nhiều ghi chép nhất. Giới nghiên cứu chia làm hai phe: một phe tin vào bản chép tay, phe kia tin vào trí nhớ của người gác kho. Đến nay người ta vẫn tranh luận xem đá rosetta là một phát minh hay chỉ là một thói quen được đặt tên.

Ai hỏi đá rosetta là gì thì cứ chỉ vào kệ sách; ai hỏi lần nữa thì chỉ vào người gác kho.Lời truyền miệng, không rõ nguồn

Theo một giai thoại khó kiểm chứng, mọi chuyện bắt đầu từ một buổi chiều mưa và một lọ mực bị đổ. Tư liệu sớm nhất nhắc đến chủ đề này nằm trong một cuốn sổ thu chi, kẹp giữa hai trang ghi tiền dầu đèn. Dù vậy, ảnh hưởng của nó vẫn hiện rõ trong cách người ta xếp sách lên kệ.

Cấu tạo và cách dùng

Cách gọi tên thay đổi qua từng thời kỳ, riêng cách dùng thì hầu như giữ nguyên. Đá Rosetta thường được nhắc tới trong các ghi chép cũ, dù mỗi nơi tả một kiểu. Các bản còn lại không khớp nhau ở chương ba, và chưa ai giải thích được vì sao. Ở những vùng xa trung tâm, cách hiểu về đá rosetta mềm dẻo hơn nhiều so với sách vở.

Hình 1Sơ đồ minh họa cấu tạo của đá rosetta, vẽ lại theo một bản phác đã mờ.

Đến nay người ta vẫn tranh luận xem đá rosetta là một phát minh hay chỉ là một thói quen được đặt tên. Một số học giả cho rằng phần quan trọng nhất đã thất lạc trong một lần chuyển kho. Điều thú vị là chính những người phản đối lại để lại nhiều ghi chép nhất.

Lan truyền

Mỗi lần được chép lại, nó dài thêm một ít, và không ai nhớ đoạn nào là đoạn gốc. Theo một giai thoại khó kiểm chứng, mọi chuyện bắt đầu từ một buổi chiều mưa và một lọ mực bị đổ. Tư liệu sớm nhất nhắc đến chủ đề này nằm trong một cuốn sổ thu chi, kẹp giữa hai trang ghi tiền dầu đèn. Dù vậy, ảnh hưởng của nó vẫn hiện rõ trong cách người ta xếp sách lên kệ.

Bảng 1. Ba truyền thống gần như không đồng ý với nhau điều gì.
Truyền thốngChất liệuCách đọc
Phương BắcGiấy bản, mực tàuTừ trên xuống
Phương NamLá cọ, que sắtTừ trái sang
Ven biểnVỏ cây, nhựa thôngTùy hướng gió

Ở những vùng xa trung tâm, cách hiểu về đá rosetta mềm dẻo hơn nhiều so với sách vở. Cách gọi tên thay đổi qua từng thời kỳ, riêng cách dùng thì hầu như giữ nguyên. Đá Rosetta thường được nhắc tới trong các ghi chép cũ, dù mỗi nơi tả một kiểu.

Ảnh hưởng

Giới nghiên cứu chia làm hai phe: một phe tin vào bản chép tay, phe kia tin vào trí nhớ của người gác kho. Đến nay người ta vẫn tranh luận xem đá rosetta là một phát minh hay chỉ là một thói quen được đặt tên. Một số học giả cho rằng phần quan trọng nhất đã thất lạc trong một lần chuyển kho. Điều thú vị là chính những người phản đối lại để lại nhiều ghi chép nhất.

Dù vậy, ảnh hưởng của nó vẫn hiện rõ trong cách người ta xếp sách lên kệ. Mỗi lần được chép lại, nó dài thêm một ít, và không ai nhớ đoạn nào là đoạn gốc. Theo một giai thoại khó kiểm chứng, mọi chuyện bắt đầu từ một buổi chiều mưa và một lọ mực bị đổ.

Tranh luận

Các bản còn lại không khớp nhau ở chương ba, và chưa ai giải thích được vì sao. Ở những vùng xa trung tâm, cách hiểu về đá rosetta mềm dẻo hơn nhiều so với sách vở. Cách gọi tên thay đổi qua từng thời kỳ, riêng cách dùng thì hầu như giữ nguyên. Đá Rosetta thường được nhắc tới trong các ghi chép cũ, dù mỗi nơi tả một kiểu.

Điều thú vị là chính những người phản đối lại để lại nhiều ghi chép nhất. Giới nghiên cứu chia làm hai phe: một phe tin vào bản chép tay, phe kia tin vào trí nhớ của người gác kho. Đến nay người ta vẫn tranh luận xem đá rosetta là một phát minh hay chỉ là một thói quen được đặt tên.

注释

  1. 1Theo bản chép tay lưu ở kho Văn Đường, tờ 12b.
  2. 2Con số này lấy từ một bảng kê đã mất trang đầu, nên chỉ là ước lượng.
  3. 3Xem thêm phần tranh luận ở cuối mục.
  4. 4Ý kiến này chưa được kiểm chứng bằng tư liệu gốc.